In februari van dit jaar schreef ik al een artikel over curatele. Voor wie het gemist heeft: curatele is een beschermingsmaatregel waarbij de rechter een curator aanwijst om de financiële en persoonlijke belangen van een meerderjarige te behartigen.
In mijn praktijk heb ik de afgelopen jaren ervaren hoe groot het verschil een kundige curator kan maken. Curatele draait niet alleen over geld en bezittingen, maar over het leven en welzijn van een kwetsbaar mens. Daarmee wil ik niet zeggen dat de financiële belangen er niet toe doen. Integendeel, een kundige curator behoedt degene die onder curatele staat voor financiële misslagen. Maar de rol van curator gaat veel verder dan de bescherming van bankrekeningen en eigendommen.
Een kundige curator zorgt dat de betrokkene veilig en waardig kan leven, dat belangrijke persoonlijke beslissingen goed overwogen worden. Er moet balans zijn tussen bescherming van het vermogen van de betrokkene en diens zelfstandigheid. Moet de auto die al maanden ongebruikt voor de deur staat, blijven staan – of wordt hij verkocht om met de opbrengst het huis op te knappen? De familie is het nu eenmaal niet altijd met de curator eens. De curator kan ook medische beslissingen en persoonlijke beslissingen nemen waarbij de nodige zorgvuldigheid in acht moet worden genomen. Een onkundige curator kan verkeerde beslissingen nemen die niet alleen financiële of persoonlijke schade veroorzaken, maar ook spanningen en conflicten met familie van de curandus of andere belanghebbenden.
Degene die onder curatele staat is onbekwaam om rechtshandelingen te verrichten, tenzij de wet een uitzondering maakt. Met schriftelijke toestemming van de curator kunnen er door de curandus wél rechtshandelingen verricht worden. Als die Lamborghini dan toch op een onbewaakt moment door de curandus wordt aangeschaft, dan is die rechtshandeling in principe rechtsgeldig tenzij een beroep wordt gedaan op de vernietigbaarheid van die rechtshandeling. In enkele gevallen is een rechtshandeling zónder toestemming van de curator van rechtswege nietig (ongeldig). Voor sommige handelingen die niet alledaags zijn is een schriftelijke machtiging van het Gerecht nodig (zoals voor het kopen van een huis, om te procederen of een schenking te doen of aanvaarden). De Lamborghini zal dus hoogstwaarschijnlijk niet lang op de oprit blijven staan. Voor niet-vermogensrechtelijke handelingen zoals een medische beslissing of bijvoorbeeld toestemming om te reizen, is geen toestemming van het Gerecht nodig.
Als er sprake is van een belangenconflict tussen de curandus en de curator kan de rechter indien hij/zij dat noodzakelijk acht, op verzoek van een belanghebbende of ambtshalve, een bijzondere curator benoemen om de curandus in en buiten rechte te vertegenwoordigen. Soms acht het Gerecht het noodzakelijk dat er, gelet op de belangen van de curandus, een onafhankelijke juridische blik wordt gewaarborgd, bijvoorbeeld ter ondersteuning en in samenwerking met de curator in het geval er sprake is van een juridische en organisatorisch complexe situatie.
De bijzondere curator kan dan de belangen van de curandus binnen een door de rechter bepaald kader behartigen. Daarbij valt bijvoorbeeld te denken aan het bieden van juridische begeleiding bij de vereffening van een nalatenschap, het (doen) aanvangen en begeleiden van gerechtelijke procedures waarin (in)direct de vermogensrechtelijke belangen van de curandus aan de orde zijn of bijvoorbeeld de curandus in rechte vertegenwoordigen in aanhangig gemaakte dan wel toekomstige procedures waarin de vermogensrechtelijke belangen van de curandus (in)direct aan de orde zijn.
De taken van de curator, waaronder het organiseren en begeleiden van de dagelijkse zorg en het beheer van het vermogen van de curandus blijven naast de taken van de bijzondere curator doorgaans onverkort in stand.
De curator kan te allen tijde wegens gewichtige redenen op eigen verzoek, op verzoek van de onder curatele gestelde, op vordering van het Openbaar Ministerie of ambtshalve door de rechter in eerste aanleg worden ontslagen. Een broer of zus van de curandus valt niet onder de kring van personen die het ontslag van een (mede)curator kan verzoeken. Dat kan tot vervelende situaties leiden omdat een broer of zus vaak dicht bij de curandus staat en als eerste merkt dat een curator zijn taak niet goed uitvoert – bijvoorbeeld bij misbruik van geld of slechte zorg.
Als de familie dan geen bevoegdheid heeft om het ontslag van de curator te vragen, zijn ze afhankelijk van anderen (zoals het Gerecht of de Voogdijraad) om in te grijpen. Daardoor kan onvoldoende toezicht of misbruik langer doorgaan, terwijl de mensen die het probleem zien machteloos moeten toekijken. De rechter beoordeelt uiteindelijk of ontslag van de curator noodzakelijk is door na te gaan of de curator iets te verwijten valt in de uitoefening van zijn taak en of hij de belangen van de curandus naar behoren heeft behartigd.
Heeft u vragen over curatele, of twijfelt u of de curator in uw situatie juist handelt? Neem gerust contact met mij op. Ik denk graag met u mee en geef helder advies over uw rechten en mogelijkheden.
